Bezoekt U voor het eerst deze site? Leest U dan eerst de inleiding. Hier vindt U aanwijzingen voor het gebruik van onderstaande tekst.

De goede gang van het gebed hangt grotendeels af van de inzet. De inzet van het gebed ligt niet bij de tekst en mijn gedachten erover, maar bij Hem. Anders loop ik de kans om met al mijn mooie gedachten toch om mijzelf te blijven heen draaien, zoals de oudste zoon met al zijn plichtsbetrachting toch in zijn eigen kringetje is gebleven, in de kring van zijn vrienden, geen notie hebbend van wat er omging in het hart van zijn vader. Daarom eerst de geest wat laten rusten bij Hem.

Bij de plaats van het gebed, een paar passen ervandaan, staande me onder Gods aanschijn plaatsen, zien hoe Hij mij ziet. Zoals de vader van de verloren zoon hem al in de verte zag aankomen en bij het zien door medelijden werd bewogen. Een gebaar maken van eerbied.

Dan het gebed ingaan door de houding van het gebed aan te nemen, liggend, zittend of geknield, maar niet bewegen, zodat ik erop kan letten hoe ik bewogen wórd. Op die inwendige leiding door de heilige Geest zal ik in mijn gebed afgaan. En ook in mijn leven. Dat vraag ik nu als een genade, dat al mijn bedoelingen, daden en werkzaamheden zuiver geordend mogen zijn in dienst en lof van zijn goddelijke Majesteit.

De geschiedenis: Jezus ontvangt tollenaars en zondaars en eet met hen. Hij viert verzoeningsmaaltijden namens zijn hemelse Vader. Farizeeën en schriftgeleerden morden daarover. Om zijn gedrag uit te leggen, vertelt Jezus drie parabels: het verloren schaap, de verloren drachme, de verloren zoon. In de parabel van de verloren zoon wordt er ook een plaatsje ingeruimd voor de morrende kritici, nl. in de oudste zoon. Hoe de jongste en de oudste gereageerd hebben op de tegemoettredende behandeling van hun vader, vertelt de parabel niet. Want de geschiedenis gaat door in de toehoorders, in mij. Hoe ga ik om met het woord over Gods barmhartigheid? En hoe ga ik om met Jezus' verwijt van mijn zelfgenoegzaamheid?

De plaats: Een boerderij in Palestina, van een zekere afmeting met stallen en schuren, personeel en slaven. De arbeiders worden er goed betaald. De kinderen leiden er een goed, maar sober bestaan. De zonen zijn nog jong, want nog ongetrouwd. Palestina was toen betrekkelijk arm. Het jongste kind in het erfrecht onderbedeeld (eerstgeboorterecht). Dat was de reden, dat de jongere kinderen er dikwijls op uittrokken om in het buitenland (diaspora) hun geluk te beproeven.

Ik vraag om de bijzondere genade: om een innerlijke kennis van Christus mijn Heer, dat ik Hem niet alleen van de buitenkant mag kennen zoals de jongste zoon zijn vader kende als een rechtvaardige werkgever en zoals de oudste zoon zijn vader alleen maar oppervlakkig kende als een strenge meester, maar dat ik Hem ook van binnen mag kennen, in zijn goddelijk Hart, bewogen door gevoelens van medelijden met de zondaars.

 
"Een man had twee zonen. Nu zei de jongste van hen tot zijn vader: Vader, geef mij het deel van het bezit waarop ik recht heb. En de vader verdeelde zijn vermogen onder hen. Niet lang daarna pakte de jongste zoon alles bij elkaar en vertrok naar een ver land."

Dit veronderstelde geen breuk met zijn vader. Het is het rechtmatig gebruik maken van de vrijheid. Het is geen zonde om op eigen benen te willen staan. Daarvoor heeft God ons een vrije wil gegeven. Wel loopt Hij het risico dat wij misbruik maken van onze vrijheid. Maar liever groot risico dan geen vrijheid. Hoe maak ik gebruik van de vrijheid die God me schonk? Respecteer ik de vrijheid van anderen? Of heb ik de neiging anderen overmatig te beschermen tegen de feitelijke risico's van de vrijheid? Wil ik de inrichting van de schepping corrigeren? Maar ook is het mogelijk om de schouders van mensen (jongeren en nog niet uitgerijpte personen) te belasten met verantwoordelijkheid die ze nog niet kunnen dragen.

 
"Daar verkwistte hij zijn bezit in een losbandig leven. Toen hij alles opgemaakt had, kwam er een verschrikkelijke hongersnood over dat land en hij begon gebrek te lijden. Nu ging hij in dienst bij een der inwoners van dat land die hem het veld instuurde om varkens te hoeden. En al had hij graag zijn buik willen vullen met de schillen die de varkens aten, niemand gaf ze hem."

De benen van de jonge man zijn te zwak om de weelde van de kersverse vrijheid te dragen. In plaats van aan de slag te gaan, begint hij een leven van losbandigheid en jaagt er in korte tijd zijn bezit doorheen. Eerst nu breekt hij met de zijnen. Want hij had het geld dat hij zomaar gekregen had, vrucht moeten laten dragen. De verkwisting geschiedt op een voor de Joden bijzonder hatelijke manier: door een leven van ontucht met slechte vrouwen (15,30). Een ernstige vorm van verloochening van de morele en religieuze tradities van Israël. Alles keert zich nu tegen hem: zijn vrienden bleken geen vrienden van hem, maar van zijn portemonnaie te zijn. Hongersnood. In dienst bij een der inwoners van het land, dus als een werknemer bij een heiden (iemand die geen rekening houdt met de joodse levenswijze van sabbat en kosher vlees). En bijzonder hatelijk voor een jood: hij moest zwijnen hoeden, onreine beesten. Ja, hij was nog minder dan de zwijnen, want maar al te graag had hij zijn lege maag willen vullen met de schillen die de varkens aten. Met andere woorden: hij was nog minder dan de varkens. Dat is het beeld van de gevolgen van de zonde: nog onder de beesten!

 
"Toen kwam hij tot nadenken en zei: Hoeveel dagloners van mijn vader hebben eten in overvloed en ik verga hier van de honger. Ik ga weer naar mijn vader..."

"Tot nadenken." Eigenlijk staat er: "toen kwam hij tot zichzelf." Hij die zichzelf gezocht had, had zichzelf toch niet gevonden. Op zijn weg naar binnen toe, komt hij weer zijn vader tegen. Eigenlijk niet zijn vader als vader, maar meer als rechtvaardige werkgever die zijn dagloners eten geeft in overvloed. De jongeman is nog niet van zijn zelfzucht af, want hij heeft eigenlijk alleen maar oog voor "het eten in overvloed" en dus voor zijn eigen buik. Wat er in het hart van de vader moet zijn omgegaan, komt niet bij hem op.

 
"en ik zal hem zeggen: Vader, ik heb misdaan tegen de hemel en tegen u"

Tegen de hemel? Hoe kan dat nu? Als wij verkeerd doen, misdoen we tegen de naaste of tegen onszelf. Hoe kunnen we daarmee ingaan tegen God, tegen de hemel? Dat kan, omdat God niet ver weg is, maar dichtbij, nog dichter bij ons dan wij bij elkaar zijn, ja "nog dichter bij ons dan wij bij onszelf zijn" (Augustinus). Zonde richt zich altijd eerst tegen Degene die het dichtste bij ons is, onze Schepper en Heer. Iets is dus niet zonde, wanneer mensen het verkeerd vinden. Soms vinden de mensen het goede verkeerd en het verkeerde goed.

 
"Hij ging dus op weg naar zijn vader. Zijn vader zag hem al in de verte aan komen en hij werd door medelijden bewogen; hij snelde op hem toe, viel hem om de hals en kuste hem hartelijk."

Hier draait het verhaal als om een as. De vader neemt het initiatief over en blijft nu tot aan het einde het heft in handen houden. Hij zag zijn zoon al in de verte aankomen. Wellicht had de zoon zijn terugkomst al gemeld en was de vader rond de tijd van zijn terugkeer op de uitkijk gaan staan. Hoe het ook zij, in elk geval heeft de vader zijn zoon nooit uit het oog verloren. Zijn wij ver van God, God is daarom nog niet ver van ons. Ja, deze vergelijkingen leren ons, dat het hart van God meer in het bijzonder uitgaat naar de verloren schapen, de verloren kinderen. Het is goed om dit besef in het gebed te verlevendigen door me na een verstrooiing voor te houden: in de tijd dat ik verstrooid was, was Hij het niet. "Zijn vader zag hem... door medelijden bewogen, snelde op hem toe, viel hem om de hals en kuste hem hartelijk": de miserie van zijn zoon daalde door zijn ogen neer in zijn vaderhart en bracht daar een hevige beweging van medelijden teweeg. Deze beweging van medelijden wordt vanuit het hart overgedragen op het hele lichaam, en doet hem op een drafje zijn zoon tegemoet snellen om tenslotte rust en uiteindelijk volledige ontplooiing te vinden in omhelzing en kussen op de wang, dat wil zeggen een gebaar van volledige gelijkstelling en verzoening.

Heb ik me ooit wel eens na een zonde zo door Jezus laten omhelzen?

 
"Maar de zoon zei tot hem: Vader, ik heb misdaan tegen de hemel en tegen u; ik ben niet meer waard uw zoon te heten. Doch de vader gelastte zijn knechten: Haalt vlug het mooiste kleed en trekt het hem aan, steekt hem een ring aan zijn vinger en trekt hem sandalen aan. Haalt het gemeste kalf en slacht het; laten we eten en feestvieren, want deze zoon van mij was dood en is weer levend geworden, hij was verloren en is teruggevonden."

De zoon krijgt geen gelegenheid zijn schuldbelijdenis af te maken. De vader gaat er met geen woord op in. Hij wendt zich nu tot zijn slaven en geeft hun een aantal opdrachten om de zoon nu ook uiterlijk te tooien met de tekenen van de herwonnen waardigheid als kind des huizes: "het mooiste kleed" uit de verzameling feestgewaden die iedere joodse vader erop na hield om er huisgenoten en gasten bij de feestelijke gelegenheden van het jaar mee te tooien. Het allermooiste was nu voor hem. Een ring aan zijn vingers, versierd wellicht met het wapen van het huis en dus symbool van de volle macht; sandalen aan de voeten als het teken van de vrije man, om hem juist te onderscheiden ten opzichte van de dagloners in wier gezelschap de verloren zoon zich wilde laten opnemen en die op blote voeten rondliepen. En als feestelijke afronding: het kalf, bewaard voor het grootste feest van het jaar, moest worden geslacht. Zoals honger, slavendienst bij, ja nog onder de onreine varkens dienden om de aftakeling uit te beelden, waarmee de zonde gepaard gaat, zo functioneren nu feestgewaad, ring, sandalen en gemeste kalf om de volledige verzoening aanschouwelijk te maken. De reden voor deze uitbundige blijdschap wordt weergegeven in twee parallelle tegenstellingen: dood - levend geworden; verloren - teruggevonden. De vader is zó blij, dat hij zich wel haast in absolute tegenstellingen moet uiten. Het is dezelfde tegenstelling die Paulus gebruikt om de verandering te beschrijven die Christus teweegbrengt in elke christen: "Maar God die rijk is aan erbarming, heeft om de grote liefde waarmee Hij ons heeft liefgehad, ons die dood waren in onze afdwalingen, met Christus levend gemaakt" (Ef 2,4-5). Ieder van ons kan dus zeggen: ik was dood en ik ben weer levend gemaakt.

 
"Ze begonnen dus feest te vieren. Intussen was zijn oudste zoon op het land. Toen hij echter terugkeerde en het huis naderde, hoorde hij muziek en dans. Hij riep één van de knechten en vroeg wat dat te betekenen had. Deze antwoordde: Uw broer is thuisgekomen en uw vader heeft het gemeste kalf laten slachten omdat hij hem gezond en wel heeft teruggekregen. Maar hij werd kwaad en wilde niet naar binnen."

Hier begint de tweede pointe van de parabel. Van het land komende tegen het invallende duister zal deze zoon eerst opvallend veel licht ontwaard hebben en een meer dan normale bedrijvigheid rond de stallen. Dichterbij komende hoorde hij ook nog muziek en dans. Hij schiet één van de knechten aan en vraagt hem wat er te doen is. Deze doet een objectief verslag van de feiten zoals een buitenstaander die kon waarnemen. Dus een heel ander verslag dan de vader van het gebeurde gaf: "gezond en wel terug" tegenover: "was dood en is weer levend geworden."
Deze mededeling valt verkeerd en hij uit dat door buiten te blijven. Hij wil zich niet overgeven aan de barmhartigheid van de vader. Dat wilde er bij hem niet in. Dat is wat niet-christenen overkomt wanneer zij een kerk passeren waar het geheim van Gods barmhartigheid gevierd wordt: door de glas-in-loodramen dringt zacht licht naar buiten en hoort men muziek en zang. Wordt de wereld daar nu beter van, mompelt de ongelovige met de oudste zoon mee? En welt er bij mij zelf ook nooit ongeduld op met Gods eindeloze geduld?

 
"Toen zijn vader naar buiten kwam en bij hem aandrong, gaf hij zijn vader ten antwoord: Al zoveel jaren dien ik u en nooit heb ik uw geboden overtreden, toch hebt gij mij nooit een bokje gegeven om eens met mijn vrienden feest te vieren. En nu die zoon van u is gekomen die uw vermogen heeft verbrast met slechte vrouwen, hebt ge voor hem het gemeste kalf laten slachten."

Een kerngezonde redenering: de een heeft er alles doorgejaagd en men viert feest; de ander heeft gezwoegd als een slaaf en beging nooit de geringste overtreding en voor hem kon er niet eens een bokje af, terwijl voor de zondaar het gemeste kalf wordt geslacht! De oudste is zo boos, dat het woord 'broer' hem nog niet over de lippen komt. Hij spreekt over "die zoon van u". En zíjn "vrienden" laat hij heel fijntjes contrasteren met de "slechte vrouwen" van zijn broer. Hij kan en wil er niet in komen. Niet in het huis, niet in het hart van de vader. Hij leefde trouwens tevoren al in het huis van zijn vader een eigen leven, zonder deelname aan het hart van de vader: bekommerd om zijn dienstjaren, zijn werk, zijn vrienden. Een ego-centrisch leven. Wel braaf. Maar dat kan ook zijn zelfgenoegzaamheid versterkt hebben. Zoals bij de adressaten van de parabel, schriftgeleerden en Farizeeën en alle brave mensen. De vader is al weer zo goed om naar buiten te komen om zijn zoon te overreden zich neer te leggen bij zijn barmhartige gezindheid. Is dat niet Jezus? Is Jezus niet de hemelse Vader zelf die naar buiten trad om zijn barmhartige gezindheid jegens ons te openbaren?

 
"Toen antwoordde de vader: Jongen, jij bent altijd bij me en alles wat van mij is, is ook van jou. Maar er moet feest en vrolijkheid zijn, omdat die broer van je dood was en levend is geworden, verloren was en teruggevonden."

De vader legt zijn hele antwoord al in dat ene woordje: "Jongen", letterlijk: "Kind". Deze zoon wilde zijn vader niet met "vader" aanspreken. Dat deed de jongste zoon nog wel, zowel voor zijn heengaan (15,12) als bij zijn terugkeer (15,18 en 21). De oudste wil zijn broer niet meer als broer aannemen ("die zoon van u", 15,30); de vader zijn ontrouw geworden kinderen wel als kind. Ook dit kind. Ook de Farizeeën en schriftgeleerden dus die immers in dit kind model staan. Door zijn verklarend woord aan het adres van de oudste herrinert Jezus hen en mij aan onze grootste waardigheid: kind te zijn van de Vader in de hemel in Wiens goddelijke leven wij mogen delen: "jij bent altijd bij me en alles van mij is ook van jou." Wat koop ik daarvoor, bromt de oudste misschien! En dat bokje dan om eens met mijn vrienden feest te vieren? Dat kon er dan toch niet vanaf! Wie als zoon des huizes zo denkt en spreekt, bewijst nog niet te zijn doorgedrongen in zijn hoogste waardigheid en nog te zijn blijven steken in wat hij verwijt aan zijn jongere broer. Juist zoals voor zijn broer was het leven in het huis van zijn vader ook voor hem een drukkende last. De dienst in het vaderhuis was hem een obstakel voor zijn onderdrukte, verborgen verlangens naar precies zo'n leventje als zijn jongere broer buitenshuis heeft kunnen leiden. Midden in het vaderlijke huis was ook hij een verloren zoon voor wie het onderhouden van het vaderlijke gebod een vreugdeloze last was. Eigenlijk was hij net zo vervreemd van zijn vader als de jongste. Vergaat het zo ook niet vele gelovigen die van jongsaf aan zijn opgegroeid in het geloof? Beseffen zij eigenlijk wel de onbeschrijflijke rijkdommen van hun geloof? Dat zij God zelf rijk zijn! Een schat in de hemel al hier op aarde! Een schat waarbij alle aardse schatten in glans verbleken, waarbij alle dienstjaren en alle ontberingen voor niets te tellen zijn: "ik beschouw alles als verlies vergeleken bij de allesovertreffende kennis van Christus Jezus, mijn Heer" (Fil 3,8). Jongere broer en oudere, jongere generatie en oudere, ze lijden aan dezelfde bekoring: om zich aan het innerlijke leven met de Vader te onttrekken door zich te concentreren op zichzelf, de een in bandeloze vrijheid, de ander in een streng, gereglementeerd leven, met het hart bij lust en last, in hebben of begeren te hebben, maar niet bij de Vader die van zijn kant wel altijd helemaal bij ons is: "Alles van mij is ook van jou."
Heeft de vader zijn zoon kunnen overtuigen? De parabel laat het open. Want ik ben degene tot wie de parabel zich richt. De vraag is: kan Jezus mij overtuigen?

Mochten tijdens de overweging de gedachten nu en dan de overhand hebben gekregen boven het directe gesprek, dan is het aan het eind van het gebed zaak terug te keren tot het onmiddellijke contact. Gesprekjes met Jezus in de stijl van dit evangelie: direct, eerbiedig en met genegenheid. Dan naar de Vader van Jezus namens Wie Jezus spreekt en handelt. Op de manier van de personen in deze parabel spreken met de Vader: "Vader", "Kind, jij bent bij me en alles van mij is ook van jou." Een Onze Vader.

In de reflexie of terugblik kan ik nagaan waar ik in mijn leven nog over mij zelf ben heengebogen én waar Jezus al vat op mij kreeg:

1. Waar was ik toen ik niet bij Hem was? Verstrooiingen cirkelen rond onderwerpen als "feestvieren met zijn vrienden", dat wil zeggen een eigen leventje los van God.
2. Waar waren we wel bij elkaar? Waar gebeurde er zoiets als bij de ontmoeting tussen vader en zoon?
3. En nu, na afloop van het gebed, wat voel ik nu voor Hem? Evenmin als het kind-zijn ooit ophoudt, houdt het gebed ooit op of houden zijn gevoelens voor mij op of mijn gevoelens voor Hem.